خانه / پوست، مو و زیبایی / تشریح ساختمان، وظایف و عملکرد پوست

تشریح ساختمان، وظایف و عملکرد پوست

ساختمان پوست

به منظور درک بهتر کلیه بخش های این کتاب، آشنایی با ساختمان و عملکرد پوست بسیار ضروری است. شناخت پوست به ما این امکان را می دهد که درک بهتری از بهداشت پوست، همچنین محصولات آرایشی و فرآورده های مراقبت از پوست داشته باشیم.

وظایف و عملکرد پوست

پوست از نظر وزن و حجم، بزرگترین اندام بدن بوده و در یک فرد بالغ در حدود 16 درصد وزن کل بدن را تشکیل می دهد. به طور طبیعی، پوست محیط داخلی بدن را از محیط خارج جدا می سازد. وظایف و  عملکرد پوست عبارتند از:

:: از طریق گیرنده های مختلف عصبی که در خود دارد، حس های مختلف از جمله گرما، سرما، فشار، درد و … را دریافت و به مغز منتقل می کند و از این طریق با محیط خارج ارتباط برقرار می نماید.

:: به عنوان سدی در برابر محیط بیرون عمل می کند و برخی از غدد پوستی (مثل غدد سباسه) دارای خواص ضد عفونی کننده نیز هستند.

:: در روابط اجتماعی افراد دارای نقش قابل توجهی بوده و تا حدی معرف شخصیت فرد است.

:: با تولید رنگدانه (مثل ملاتین)،  بدن را از اشعه زیانبار ماوراء بنفش محافظت می کند.

:: به کمک نور خورشید، ویتامین D بدن را تامین می کند.

:: از طریق غدد عرق، درجه حرارت بدن را تنظیم می کند.

:: از هدر رفتن و خارج شدن آب بدن جلوگیری می کند.

لایه های پوست

پوست از سه لایه اصلی تشکیل شده است که به ترتیب از خارج به داخل عبارتند از:

:: اپی درم

:: درم

:: هیپودرم

نمایی ساده از ساختمان پوست

نمایی ساده از ساختمان پوست

لایه اپی درم

اپی درم عمدتا از سلول هایی به شکل سنگفرش معابر تشکیل شده است که ماده ای به نام کراتین تولید می کنند. به این دلیل است که این سلول ها را کراتینوسیت می نامند (سیت یعنی سلول). کراتین یک ماده پروتئینی است که سختی پوست به علت وجود آن می باشد.

در پایین ترین لایه اپی درم، سلول ها همواره در حال تقسیم شدن بوده و به تدریج به سطح پوست رانده می شوند. از سوی دیگر، کراتینوسیت ها همواره در حال شاخی شدن هستند؛ یعنی به تدریج که به سطح پوست می آیند، حالت شاخ شاخ شده و به سلول های قابل ریزش از پوست (موسوم به سلول های شاخی) تبدیل می شوند. بنابراین، خارجی ترین لایه اپی درم، لایه کراتینی یا لایه شاخی نامیده می شود. این لایه، اصلی ترین مانع و محافظ در برابر عوامل خارجی بوده و در مناطقی مثله کف پاها ضخامت آن به 6 میلی متر می رسد. اپی درم شامل حدود 35 لایه سلولی است که 15 تا 20 لایه آن مربوط به لایه کراتینی است. لایه کراتینی از سلول های غنی از پروتئین تشکیل و توسط یک ماتریس چربی دو لایه محصور شده است.

چگونگی آرایش آنها مانند لایه های آجر و ملاط است. در این حالت، آجرها در حقیقت همان سلول های کراتینی (کراتینوسیت ها) هستند و ملاط شامل موادی است که از این سلول ها به بیرون دفع شده است و شامل چربی ها می باشد. 

لایه کراتینی مرتبا در حال شکل گیری است، به طوری که لایه های سطحی به تدریج کنده شده و از قسمت زیرین توسط لایه های جدید جایگزین می شوند. اپی درم با توجه به عوامل مختلف، تقریبا هر 15 تا 30 روز یکبار تجدید می شود. در بسیاری از موارد، سرعت تجدید لایه کراتینی کاهش پیدا کرده و جابجایی سلول های اپی درم به کندی صورت می گیرد. در این حالت است که پوست طراوت خود را از دست داده و ظاهری پیر و فرسوده به خود می گیرد. بنابراین یکی از اقدامات اساسی در مراقبت از پوست، استفاده از فرآورده ها و تکنیک هایی است که باعث افزایش پوسته ریزی سلول های مرده لایه کراتینی شده و از این طریق جابجایی سلول های اپی درم و سرعت جایگزینی سلول های تازه و نو به جای سلول های فرسوده و آسیب دیده افزایش می یابد. همانطور که در بخش های مختلف این کتاب خواهیم دید، برای این منظور می توان از فرآورده هایی مثل محصولات پوسته ریز (لایه بردارهای ملایم) و اسکراب ها و همینطور از تکنیک هایی مثل پیلینگ (لایه برداری) و میکرودرم ابرژن (پوست سایی خیلی ظریف) بهره گرفت.

اپی درم، علاوه بر کراتینوسیت ها، از سلول های دیگری نیز تشکیل شده است که مهمترین آنها سلول های تولید کننده ملاتین (رنگدانه پوست) یا ملانوسیت ها هستند. رنگ پوست ناشی از عوامل مختلفی است که از مهمترین آنها مقدار ملانین پوست می باشد.

لایه کراتینی و رطوبت پوست

در مبحث مراقبت از پوست و فرآورده های مرتبط با آن، لایه کراتینی از اهمیت زیادی برخوردار است. وظیفه اصلی این لایه، ممانعت از هدر رفتن آب و حفظ رطوبت پوست می باشد. برای این منظور، دو ماده به لایه کراتینی کمک می کنند:

1- چربی های پوست

2- ماده ای طبیعی در پوست به نام فاکتور طبیعی مرطوب کننده پوست یا به اختصار، NMF.

چربی ها یکی از اجزای اصلی اپی درم هستند و نقش مهمی در جلوگیری از هدر رفتن آب و همینطور ممانعت از ورود میکروب ها به بدن دارند. چربی های پوست همچنین نقش قابل توجهی در جلوگیری از ورود ترکیبات سمی محلول در آب برعهده دارند. اصلی ترین چربی هایی که در لایه کراتینی پوست یافت شده و سد غیر قابل نفوذی در برابر آب ایجاد می کنند، سرامیدها، کلسترول و اسیدهای چرب می باشند. بررسی ها نشان می دهد که رژیم های غذایی با کمبود اسیدهای چرب امگا 3 و 6 منجر به بروز عارضه خشکی پوست می گردد. امروزه بسیاری از محصولات آرایشی حاوی این ترکیبات بوده و نام آنها را می توان بر روی برچسب این محصولات مشاهده نمود، ضمن اینکه مصرف خوراکی اسیدهای چرب امگا 3 و 6 نیز در ترمیم لایه تخریب شده پوست می تواند موثر باشد.

فاکتور طبیعی مرطوب کننده پوست یا NMF، در داخل سلول های لایه کراتینی وجود داشته و از مواد مختلفی تشکیل شده است. این فاکتور از ترکیبات شیمیایی محلول در آب تشکیل شده و می تواند مقادیر زیادی آب را جذب نماید. این امر، لایه کراتینی پوست را قادر می سازد تا مقادیر قابل توجهی آب را در خود نگه دارد. شستشوی مداوم پوست با فرآورده های شوینده، به ویژه صابون های معمولی، باعث کاهش مقدار این فاکتور می شود. همچنین، مقدار این فاکتور با افزایش سن کاهش یافته و این امر از دلایل بروز خشکی پوست در افراد سالخورده است. مهمترین موادی که فاکتور مرطوب کننده طبیعی را تشکیل می دهند عبارتند از: آمینواسیدها (واحدهای سازنده پروتئین ها)، اوره، اسید لاکتیک، اسید گلیکولیک، پیرولیدون کربوکسیلیک اسید (PCA) و فسفولیپیدها (چربی های حاوی فسفر).

ساختمان پوست در زیر میکروسکوپ

تصویری از ساختمان پوست در زیر میکروسکوپ

لایه درم

درم متشکل از بافتی است که اپی درم را حمایت کرده و آن را به لایه زیرین یعنی بافت زیرجلدی (هیپودرم) متصل می کند. درم از اجزای مختلفی تشکیل شده است که مهمترین آنها عبارتند از:

:: فیبرهای کلاژن و الاستین

:: اعصاب و اندام های حسی

:: غدد سباسه (غدد چربی)

:: سلول های درم

:: رگهای خونی

:: غدد عرق

:: مو

سلول های درم

اصلی ترین سلول های موجود در لایه درم، فیبروبلاست هستند. این سلول ها، اسید هیالورونیک، کلاژن، الاستین و سایر ترکیبات پروتئینی درم را تولید می کنند.

کلاژن

یک ماده پروتئینی است که باعث دوام، مقاومت و حالت ارتجاعی پوست می شود. مشخصه اصلی یک پوست شل و آویزان، فیبرهای کلاژن تخریب شده است. فیبرهای کلاژن به صورت یک شبکه درهم پیچیده هستند که بر روی یک صفحه فرضی به موازات سطح پوست قرار گرفته اند. در بیشتر تحقیقاتی که بر روی فرایند پیری پوست انجام می شود، کلاژن بسیار مورد توجه بوده و هدف بسیاری از فرآوده ها و تکنیک های آرایشی است. اهمیت کلاژن به اندازه ای است که بسیاری از فرآورده های آرایشی حاوی موادی هستند که ادعا می شود باعث ترمیم و افزایش تولید کلاژن می شوند. همچنین ادعا می شود که تکنیک های مسطح سازی پوست از قبیل لیزر درمانی و درم ابرژن، باعث تغییر ساختار کلاژن شده و از این طریق بافت پوست را بهبود می بخشند. از سوی دیگر، انواع مختلفی از کلاژن تزریقی وجود دارد که به عنوان ماده پرکننده به کار رفته و باعث ترمیم چروک ها می شوند. علاوه بر این، مواد آنتی اکسیدان باعث جلوگیری از آسیب کلاژن و اسیدهای هیدروکسی و رتینوئیدهای موضعی باعث ترمیم کلاژن آسیب دیده از نور خورشید می شوند. همچنین به نظر می رسد موادی به نام پپتیدها چنین ویژگی هایی داشته باشند.

رشته های کلاژن با میکروسکوپ الکترونی

تصویری از رشته های کلاژن با میکروسکوپ الکترونی

الاستین

ماده پروتئینی دیگری است که در لابلای الیاف کلاژن قرار داشته و یک حالت ارتجاعی به پوست می دهد. فیبرهای الاستین این قابلیت را به پوست می دهند که در نتیجه فشار وارده تغییر شکل داده و پس از برداشتن فشار، مجددا به حالت طبیعی خود باز گردد. نور خورشید باعث تغییر شکل الاستین و تخریب آن می شود. این تغییر شکل الاستین، علامت مشخصه پیری ناشی از نور خورشید است. به نظر می رسد که آسیب رشته های الاستین منجر به کاهش خاصیت ارتجاعی پوست میگردد، که این عارضه بیشتر در پوست های پیر دیده می شود. همچنین وجود نقایص در ساختار الاستین و یا تخریب آن می تواند منجر به بروز چین و چروک پوست، حتی در غیاب اشعه آفتاب و یا پیری طبیعی شود.

اسید هیالورونیک

ماده ای است که نقش مهمی در رشد سلولی و چسبندگی سلول ها ایفا می کند. اسید هیالورونیک همچنین اصلی ترین ماده موجود بین رشته های الاستین و کلاژن بوده و باعث پایداری و حرکت بهتر این رشته ها می شود. این ماده در برخی محصولات مراقبت از پوست به عنوان یک ماده جاذب آب و مرطوب کننده به کار می رود، چرا که می تواند تا چندین برابر حجم خود آب جذب نماید. اسید هیالورونیک موجود در این فرآورده ها فقط نقش مرطوب کننده و تاحدی اثر سفت کنندگی (لیفتینگ) سطح پوست را داشته و به هیچ عنوان نمی تواند کمبود اسید هیالورونیک پوست آسیب دیده را جبران نماید. اسید هیالورونیک از لحاظ ساختمان شیمیایی از دسته مواد گلیکوز آمینوگلیکان بوده ودر برخی فرآورده ها با همین نام عرضه می شود. همچنین انواع مختلفی از اسیدهیالورونیک به صورت تزریقی وجود دارد که به عنوان ماده پرکننده در ترمیم چروک ها به کار می روند.

غدد سباسه

غدد سباسه یا غدد چربی پوست، به فولیکول مو (پیاز مو) متصل هستند و محتویات خود را از طریق یک مجرای ریز به داخل فولیکول تخلیه می کنند. غدد سبابه ماده ای به نام سبوم ترشح می کنند. سبوم ماده ای چرب است که به دنبال جوانه زدن و رشد مو، در سطح پوست ظاهر شده و آن را با یک لایه چربی پوشش می دهد. وظیفه اصلی سبوم، نرمی و حفظ رطوبت پوست است. سبوم به علت موادی که در خود دارد، باعث ضد عفونی کردن سطح پوست نیز نیز می شود. در افراد دارای پوست چرب و همینطور افراد آکنه ای، غدد سبابه بیش از حد فعال بوده و سبوم ترشح می کنند. در افراد دارای پوست خشک و همینطور بیشتر افراد سالخورده، عکس این عمل اتفاق می افتد.

نمایی از فولیکول مو و غده سبابه همراه

نمایی از فولیکول مو و غده سباه همراه

اجزای تشکیل دهنده سبوم در انسان، اسیدهای چرب و ماده ای به نام اسکوالن می باشد. هر دوی این ترکیبات به علت خواصی که دارند، در برخی فرآورده های آرایشی مورد استفاده قرار می گیرند. اسکوالن مورد استفاده در صنایع آرایشی، معمولا از کبد کوسه یا برخی منابع گیاهی به دست می آید. این ماده اثر نرم کنندگی بسیارخوبی داشته، همچنین دارای اثر آنتی اکسیدان، ضدعفونی کننده و محرک سیستم ایمنی می باشد.

لایه هیپودرم

هیپودرم با بافت زیرجلدی، در زیر لایه درم قرار داشته و قسمت اعظم آن را چربی تشکیل می دهد. این ذخیره چربی، یکی از منابع مهم تامین کننده انرژی بدن است. هیپودرم همچنین حاوی فیبرهای کلاژن نیز می باشد. با افزایش سن، چربی های هیپودرم در نقاطی از بدن تحلیل رفته و در نقاطی دیگر به شکل سلولیت یا چاقی موضعی ظاهر می شوند. برای نمونه، پشت دست افراد سالخورده به علت کاهش ذخایر چربی هیپودرم، ظاهری فرتوت به خود می گیرد. امروزه این نقیصه را با تزریق مواد پرکننده برطرف می کنند.

نوع پوست

تعیین نوع پوست اهمیت ویژه ای در نحوه مراقبت از آن و انتخاب محصولات آرایشی و فرآورده های مراقبت از پوست دارد. اغلب افراد اطلاع چندانی از نوع پوست خود نداشته و معمولا دچار اشتباه می شوند. نوع پوست هر فرد بستگی به عواملی از قبیل جنس، نژاد، سن، تغییرات هورمونی، نوع تغذیه، شرایط جوی، و نحوه مراقبت از آن دارد. به همین دلیل است که نوع پوست یک فرد ثابت نبوده و می تواند دستخوش تغییر شود. اغلب متخصصین، پوست افراد را به چهار نوع مختلف طبقه بندی می کنند که هرکدام ویژگی های خاص خود را داشته و باید در هنگام انتخاب محصولات و نحوه مراقبت از پوست مد نظر قرار گیرند. انواع پوست عبارتند از:

:: پوست نرمال

:: پوست خشک

:: پوست چرب

:: پوست مختلط

اگر در نوع پوست خود تردید دارید، بررسی ویژگی های هر نوع پوست و مقایسه آن با پوست خود، راهنمای مفیدی برای شما خواهد بود.

پوست نرمال

:: آیا در هنگام قرار گرفتن در معرض نور خورشید، پوست شما ابتدا آفتاب سوخته شده و سپس برنزه می شود (در بیشتر موارد)؟

:: آیا بعد از شست و شوی صورت در هنگام صبح، پوست شما در اواسط عصر ظاهری چرب و براق پیدا می کند؟

:: آیا از فرآورده های آرایشی بدون نگرانی از بروز حساسیت های پوستی به راحتی استفاده می کنید؟

:: آیا پوست صورت شما عاری از منافذ بزرگ پوستی بوده و دارای منافذ ریز است؟

:: آیا آرایش  صورت شما پایدار بوده و بعد از مدتی بهم خورده و پاک نمی شود؟

:: آیا موهای شما در فواصل بین حمام کردن (یکروز در میان) تمیز می ماند؟

:: آیا جوش های صورت شما بعد از دوران دبیرستان برطرف شده است؟

:: آیا بر روی صورت شما ضایعات پوستی کمی وجود دارد؟

:: آیا پوست شما ظاهری صاف و سالم دارد؟

در صورت مثبت بودن موارد فوق شما دارای پوستی نرمال هستید.

پوست خشک

:: آیا در هنگام قرار گرفتن در معرض نورخورشید، پوست شما سریع آفتاب سوخته شده ولی به ندرت برنزه می شود (در بیشتر موارد)؟

:: آیا پوست شما حالتی شکننده داشته و تحریک پذیر می باشد و معمولا به آب و هوای سرد حساس است؟

:: آیا صورت شما دارای خطوطی در اطراف چشم، دهان و چانه بوده و در برخی نواحی حالتی شل و آویزان دارد؟

:: آیا بعد از شستشوی صورت در هنگام صبح، پوست شما به ندرت تا پایان روز ظاهری چرب و براق پیدا می کند؟

:: آیا پوست شما بعد از شست و شو زبر و خشن می شود؟

:: آیا دست های شما در اغلب موارد خشک و زبر هستند؟

:: آیا پوست شما دارای ظاهری سفت و چرم مانند است؟

:: آیا پوست شما خیلی به ندرت جوش میزند؟

:: آیا موهای شما حالتی خشک دارد؟

در صورت مثبت بودن موارد فوق شما دارای پوست خشک هستید.

پوست چرب

:: آیا در هنگام قرارگرفتن در معرض نورخورشید، پوست شما سریعا برنزه شده ولی کمتردچار آفتاب سوختگی می شود (در بیشتر موارد)؟

:: آیا بعد از شست و شوی صورت در هنگام صبح، 2 تا 3 ساعت بعد تمام صورت شما چرب و براق می شود؟

:: آیا پوست شما دارای جوش های سرسیاه بوده و بعضی مواقع جوش می زند؟

:: آیا پوست شما حاوی منافذ بزرگ پوستی بویژه در ناحیه بینی و پیشانی است؟

:: آیا آرایش صورت شما در طی چند ساعت بهم ریخته و پاک می شود؟

:: آیا هنگام برخاستن از خواب، پوست شما حالتی چرب دارد؟

:: آیا پوست شما ظاهری خشن و ضخیم دارد؟

:: آیا پوست سر شما گهگاهی شوره می زند؟

:: آیا موهای شما حالتی چرب دارد؟

در صورت مثبت بودن موارد فوق شما دارای پوست چرب هستید.

پوست مختلط

:: آیا ناحیه T صورت شما چرب بوده ولی در اطراف گونه ها و ناحیه گردن، نرمال تا خشک است؟ (ناحیه T صورت عبارت است از پیشانی، بینی و چانه که باهم به شکل حرف T می باشند.)

نمایی از ناحیه T صورت

ناحیه T صورت

:: آیا ناحیه U صورت شما چرب است ولی در سایر نواحی نرمال تا خشک می باشد؟ (دیگر الگوی پوست مختلط عبارت است از ناحیه Uصورت که تشکیل شده است از شقیقه ها،فک و چانه که باهم به شکل حرف U می باشند.)

در صورت مثبت بودن یکی از پرسش های فوق و یا هر دو،شما دارای پوست مختلط هستید.

 موسسه خیریه حمایت از کودکان مبتلا به سرطان

 نویسنده : مدیر سایت

 تاریخ انتشار :

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ثابت کنید ربات نیستید * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.




مطلب پیشنهادی

استفاده از یک فرآورده مرطوب کننده

اسـتـفـاده از یـک فـرآورده مرطـوب کـنـنـده متاسفانه در مورد هیچ گروه از محصولات به اندازه …