صابون

صـابـون

در قدیم، صابون را از طریق حرارت دادن مخلوط چربی های حیوانی با قلیاب، که یک محلول قلیایی به دست آمده از خاکستر چوب است، تهیه می کردند. تا اواخر قرن 18 میلادی، صابون به عنوان یک کالای لوکس و تشریفاتی فقط در اختیار اشراف و طبقه مرفه جامعه بود. با شروع انقلاب صنعتی، صنعت صابون سازی نیز گسترش یافت و این کالا در اختیار همه افراد جامعه قرار گرفت. امروزه صابون ها از پرمصرف ترین محصولات آرایشی و بهداشتی بوده و بیش از هر محصول دیگری دارای تنوع هستند (البته تنوع در رنگ، عطر و بسه بندی).

مواد موثره یا سورفکتانت های موجود در صابون ها، نمک های سدیم اسیدهای چرب هستند. در واقع، به یک نمک سدیم اسید چرب، صابون گفته می شود. در تهیه یک صابون، که همان نمک حاصل از واکنش است، اسیدهای چرب را که بیشتر به صورت تری گلیسرید هستند بوسیله هیدروکسید سدیم خنثی می کنند. مهمترین فاکتور تعیین کننده کیفیت و ویژگی یک صابون، نوع اسیدهای چرب به کار رفته در آن است. این اسیدها دارای یک زنجیره بلند کربنی بوده و همین امر باعث حلالیت آنها در چربی می شود. به همین دلیل است که واژه اسید چرب را برای آنها به کار می برند. طول زنجیره کربنی فاکتور بسیار مهمی است. معمولا از اسیدهای چرب با زنجیره 7 تا 21 کربنی استفاده می شود. ولی بهترین حالت، استفاده از اسیدهای چرب کمتر از 12 کربن باعث ایجاد حساسیت پوستی بیشتری شده و صابون های بالاتر از 18 کربن، حلالیت کمی داشته و کف کمتری تولید می کنند. از سوی دیگر، محدودیت دیگری نیز در انتخاب اسیدهای چرب وجود دارد و آن درجه اشباع است. اسیدهای چرب با درجه غیر اشباع بالا (دارای باندهای دوگانه زیاد)، صابون را به اکسیدشدن حساس می کنند.

ساختمان شیمیایی لوریک اسید با 12 کربنساختمان شیمیایی لوریک اسید با 12 کربن

ساختمان شیمیایی اولئیک اسید با 18 کربن و یک باند دو گانه

ساختمان شیمیایی اولئیک اسید با 18 کربن و یک باند دو گانه

با توجه به دو فاکتور فوق می توان ملاحظه نمود که منابع زیادی در اختیار صنایع آرایشی نبوده و از هر چربی یا روغنی نمی توان به عنوان منبع اسید چرب استفاده کرد. به همین دلیل است که چربی حیوانی و روغن های گیاهی ذکر شده، به علت داشتن بهترین شرایط، بیشترین کاربرد را دارند. مهمترین اسیدهای چرب این چربی ها و روغن ها عبارتند از: لوریک اسید با 12 کربن (C-12)، میریستیک اسید با 14 کربن (C-14)، پالمیتیک اسید با 16 کربن (C-16)، استئاریک اسید با با 18 کربن (C-18) و اولئیک اسید با 18 کربن و درجه غیر اشباع یک (C-18: 1).

چربی حیوانی و هریک از روغن های گیاهی، عمدتا حاوی برخی از اسیدهای چرب فوق هستند. برای نمونه، چربی حیوانی عمدتا حاوی پالمیتیک اسید، استئاریک اسید و اولئیک اسید است، و یا روغن نخل، عمدتا حاوی پالمیتیک اسید و اولئیک اسید می باشد. با توجه به توضیحات فوق می توان گفت که قالب های صابون، برخلاف سایر محصولات مراقبت از پوست، از تنوع زیادی برخوردار نبوده و بر خلاف انتظار و آنچه که تبلیغ می شود، فرمولاسیون همه ی صابون های معمولی مشابه هم بوده و از یک قاعده کلی پیروی می کند. حتی صابون های بچه نیز مشابه سایر صابون ها بوده و اختلاف آنها فقط در مقدار اسانس، عطر و رنگ اضافه شده به صابون است. بنابراین اختلاف چندانی بین صابون ها وجود نداشته و بیشتر در رنگ، عطر و نوع بسته بندی با هم تفاوت دارند و موادی که صنایع مختلف به محصولات خود اضافه می کنند، تاثیر چندانی در کل عملکرد صابون نداشته و بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد. در این مورد می توان به عصاره های گیاهی و انواع ویتامین ها اشاره کرد که حضور آنها، به علت نوع فرمولاسیون و ماندگاری کوتاه مدت صابون بر روی پوست، تاثیر چندانی در اثر بخشی نهایی صابون ندارد. پس به طور کلی، به علت تشابه فرمولاسیون در همه صابون ها به غیر از قالب های صابون سیندت و کومبار، هیچ لزومی به خرید و استفاده از انواع گران قیمت نبوده و اینگونه صابون ها مزیت خاصی نسبت به انواع ارزان تر ندارند. البته باید دقت نمود که صحبت از صابون های با کیفیت و مرغوب و ساخت شرکت های معتبر است.

نحوه عملکرد صابون

ساختمان شیمیایی نمک اسید چرب یا همان صابون به صورتی است که دارای دو انتها بوده به طوری که یک سرآن قطبی (آب دوست) و سر دیگر آن غیر قطبی (آب گریز یا چربی دوست) است. حال زمانیکه صابون را همراه آب به کار می بریم، سرهای غیرقطبی در اطراف ذرات چربی و آلودگی قرار گرفته و یک ساختمان کروی را تشکیل می دهند. به چنین ساختمان کروی، میسل گفته می شود. به این طریق است که صابون ها به صورت یک سورفکتانت عمل کرده و از طریق تشکیل تعداد بسیار زیادی میسل، چربی ها را در آب حل می کنند.

یک میسل صابون

یک میسل صابون

تشکیل میسل در اطراف قطره چربی

تشکیل یک میسل در اطراف قطره چربی

 موسسه خیریه حمایت از کودکان مبتلا به سرطان

 نویسنده : مدیر سایت

 تاریخ انتشار :

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ثابت کنید ربات نیستید * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.




مطلب پیشنهادی

استفاده از یک فرآورده مرطوب کننده

اسـتـفـاده از یـک فـرآورده مرطـوب کـنـنـده متاسفانه در مورد هیچ گروه از محصولات به اندازه …