خانه / پوست، مو و زیبایی / لیپوزوم (الئوزوم)

لیپوزوم (الئوزوم)

لیپوزوم (الئوزوم)

بسیاری از افراد تصور می کنند که لیپوزوم یک نوع ماده موثره است. از سوی دیگر، برخی نیز تصور می کنند که لیپوزوم یک شکل فرآورده مثل کرم، لوسیون، استیک و …می باشد. لیپوزوم به واقع نه یک ماده موثره است و نه یک نوع فرآورده، لیپوزوم بلکه نوعی فرمولاسیون است که به عنوان یک سیستم تحویل رسانی بهینه برای سایر مواد موثره عمل کرده و می تواند به صورت کرم، لوسیون، ژل و … عرضه شود. برای مثال، در یک کرم ضد لک می توان به منظور اثر بخشی بهتر، ماده موثره را بصورت لیپوزوم فرموله کرد، که این امر باعث جذب بهتر آن می شود.

به منظور درک ماهیت و ساختار لیپوزوم ها، بهتر است که ابتدا فاکتورهای اصلی موثر در چگونگی نفوذ به مواد داخل پوست مورد بررسی قرار گیرند. اصلی ترین مانع در برابر عبور مواد به دررون لایه اپی درم پوست، لایه کراتینی است و فاکتور اصلی تعیین کننده توانایی نفوذ مواد به این لایه، اندازه ملکولی این ترکیبات می باشد. برای مثال، کلاژن که در بسیاری از محصولات آرایشی وجود دارد، مولکول نسبتا درشتی است که قادر به نفوذ به داخل پوست نیست. به همین دلیل است که کرم های حاوی کلاژن فقط مرطوب کننده بوده و به هیچ عنوان نمی توانند جایگزین کلاژن آسیب دیده شوند.

علاوه بر اندازه مولکولی، ماهیت شیمیایی مواد و محصولات نیز در میزان نفوذ آنها به پوست قابل اهمیت است. محصولات چرب تر (مثل پمادها) بهتر به داخل پوست نفوذ کرده و اثر بخشی قابل قبولی دارند. در بین فرآورده های متداول، میزان نفوذ پذیری به داخل پوست را می توان به ترتیب زیر بیان نمود:

پماد  – امولسیون W/O  – امولسیون W/Si  – امولسیون O/W  – امولسیون Si/W  – ژل

پماد ها جایگاه خاصی در حوزه صنایع آرایشی نداشته و برعکس در صنایع دارویی بسیار مورد توجه می باشند. مهمترین دلیل این امر به علت ویژگی چرب و کیفیت بد زیردست پمادها است؛ موضوعی که در مورد محصولات مراقبت از پوست دارای اهمیت بوده ولی در مورد داروها اهمیت خاصی ندارد. از سوی دیگر، موادی که حلالیت بیشتری در چربی دارند، بهتر به داخل پوست نفوذ می کنند. این موضوع می تواند یک مشکل اساسی برای نفوذ بسیاری از مواد محلول در آب باشد. یکی از بهترین راه حل های این مسئله، لیپوزوم ها یا همان الئوزوم ها هستند. در اینجا لازم است اشاره شود که واژه لیپوزوم و الئوزوم هر دو مترادف هم بوده و به معنی گویچه های چربی می باشند.

ساختمان غشای سلولی؛ فسفولیپیدها

غشای خارجی همه سلول ها، از جمله سلول های پوست، از ترکیباتی مثل فسفولیپیدها (چربی های حاوی فسفر)، پلی ساکاریدها (قندهای پلیمر) و پروتئین های مختلف ساخته شده است. از این بین، نقش فسفولیپیدها، به ویژه در ورود و خروج مواد، از همه مهمتر است. ساختمان فسفولیپیدها به گونه ای است که یک سر آن که حاوی فسفر است قطبی (آبدوست) و سر دیگر آن که انتهای زنجیره چربی می باشد، غیر قطبی (آب گریز یا چربی دوست) است.

فسفولیپید ها غشای سلول را به صورت یک ساختار دو لایه (یعنی دو ردیف فسفولیپید) تشکیل می دهند. نحوه قرار گیری این دو لایه به شکلی است که سرهای غیر قطبی به طرف یکدیگر بوده و سرهای قطب در طرفین، یعنی به طرف داخل و خارج سلول می باشد. چنین ساختاری، از عبور مواد ناخواسته به داخل یا خروج سلول جلوگیری کرده و به سلول این اجازه را می دهد که ورود و خروج مواد مختلف را کنترل نمایید.

ماهیت و ساختار لیپوزوم ها

لیپوزوم ها، گویچه هایی کروی با یک مرکز پر از آب یا ترکیبات محلول در آب هستند. لیپوزوم ها در واقع از روی ساختمان غشاهای سلولی الگو برداری شده و به منظور انتقال مواد موثره محلول در آب، که به راحتی قادر به نفوذ به لایه های پوستی و در نهایت سلول های پوستی نمی باشند، به کار می روند. قطر این گویچه ها در حد نانومتر است. دیواره این گویچه ها ممکن است از یک یا چند لایه فسفولیپید تشکیل شده باشد.
نمایی ساده از غشای سلولی با دو لایه فسفولیپید؛

نمایی ساده از غشای سلولی با دو لایه فسفولیپید؛ سرهای غیرقطبی به طرف هم هستند.    

ایده اصلی استفاده از لیپوزوم ها ناشی از این واقعیت است که غشای سلول ها از فسفولیپید ها تشکیل شده است. مهمترین فسفولیپید موجود در ساختمان پوست، فسفاتیدیل کولین یا لسیتین می باشد. بنابراین، چه بهتر است که در فرمولاسیون لیپوزوم ها از فسفاتیدیل کولین (لسیتین) استفاده شود. از سوی دیگر، لسیتین یکی از بهترین مواد امولینت و هومکتانت است و در بسیاری از فرآورده ها به همین منظور به کار می رود. فسفاتیدیل کولین قابلیت جذب بالایی داشته و علاوه بر اینکه در قالب یک لیپوزوم به عنوان حامل عمل می کند، خود می تواند بعد از تحویل مواد داخل لیپوزوم، باعث نرمی و لطافت پوست نیز شود. از سوی دیگر، یکی از اجزای اصلی ساختمان فسفاتیدیل کولین، اسید چرب غیر اشباع لینولئیک اسید می باشد. لینولئیک اسید، یک ماده امولینت و آنتی اکسیدان است. از این رو ملاحظه می کنیم که در هنگام استفاده از یک فرآورده حاوی لیپوزوم، با یک تیر دو نشان می زنیم.  فسفاتیدیل کولین مورد استفاده در صنایع آرایشی از منابع مختلفی از جمله زرده تخم مرغ، دانه ذرت و سویا به دست می آید. امروزه به منظور فرمولاسیون محصولات حاوی لیپوزوم، بیشتر از فسفاتیدیل کولین سویا و ذرت استفاده می شود، چرا که دسترسی به آنها راحت تر و ارزان تر است.

بنابراین، لیپوزوم دارای ساختمانی شبیه به دیواره سلول بوده و داخل و خارج آن از سرهای قطبی فسفاتیدیل کولین تشکیل شده است. از این رو، به عنوان حامل هایی برای مواد موثره محلول در آب عمل می کند. بسیاری از مواد را می توان به داخل لیپوزوم وارد نمود. مکانیسم انتقال و تحویل ترکیبات درون لیپوزوم به درون پوست شامل جوش خوردن غشای لیپوزوم با غشای سلولی و متعاقبا نفوذ ترکیبات محلول در آب به لایه های زیرین پوست است. امروزه به صورت گسترده از لیپوزوم ها استفاده شده و به منظور اثربخشی بهتر ترکیباتی از قبیل مرطوب کننده ها، ویتامین های محلول در آب، آنتی اکسیدان ها و بسیاری دیگر از ترکیبات محلول در آب از این تکنیک استفاده می شود.

نمایی ساده از یک لیپوزوم

نمایی ساده از یک لیپوزوم

تااینجا از لیپوزوم ها به عنوان حامل هایی برای جذب بهینه مواد محلول در آب یاد شد. هرچند که مواد چرب دارای جذب پوستی قابل قبولی هستند، ولی آیا می توان لیپوزوم ها را برای جذب بهتر ترکیبات محلول در چربی (مثل ویتامین های A وE) نیز به کار برد؟ به علت اینکه ساختمان درونی غشاء لیپوزوم از سرهای قطبی فسفاتیدیل کولین تشکیل شده و مناسب آب و مواد محلول در آب است، به راحتی نمی توان مواد محلول در چربی را به لیپوزوم وارد نمود. برای این کار از یک سورفکتانت امولسیون کننده استفاده می کنند. یعنی همراه با ماده محلول در چربی، یک ماده سورفکتانت نیز وارد لیپوزوم می کنند. این سورفکتانت، فرآورده مورد نظر به دنبال شستشو به راحتی از روی پوست پاک می شود. برای حل این مسئله، از سیستم هایی مثله میکرو امولسیون و نانو امولسیون استفاده می شود. یکی از معروف ترین محصولاتی که به روش میکرو امولسیون فرموله می شود، ژل Retin-A Micro می باشد.  Retin-A یا همان ترتینوئین، یک ماده محلول در چربی است و نمی توان آن را به صورت لیپوزوم فرموله کرد. میکروامولسیون  Retin-A  باعث آزاد سازی تدریجی و جذب بهتر پوستی ترتینوئین شده و علت همین آزادسازی تدریجی، کمتر باعث ایجاد حساسیت های پوستی و اریتم (قرمزی پوست) می شود.

نیوزوم، اسفنگوزوم و نانو کپسول

نیوزوم تکنیک نسبتا جدیدی است که به منظور افزایش جذب پوستی مواد، طراحی و عرضه شده است. نیوزوم، در واقع، گویچه های سورفکتانت غیر یونی می باشد. این گویچه ها شباهت زیادی با لیپوزوم داشته و در ساختار آنها به جای فسفولیپید از سورفکتانت های غیر یونی استفاده می شود. به نظر می رسد که نیوزوم ها به منظور حمل مواد محلول در چربی و همینطور محلول در آب می توان استفاده کرد. اسفنگوزوم نیز همانند لیپوزوم بوده، با این تفاوت که غشای آن به جای فسفولیپید (چربی حاوی فسفر) از اسفنگولیپید (چربی حاوی الکل اسفنگوزین) تشکیل شده است. در نانو کپسول، مواد محلول در چربی را توسط مواد پلی مری پوشینه سازی می نمایند.

 موسسه خیریه حمایت از کودکان مبتلا به سرطان

 نویسنده : مدیر سایت

 تاریخ انتشار :

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ثابت کنید ربات نیستید * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.




مطلب پیشنهادی

استفاده از یک فرآورده مرطوب کننده

اسـتـفـاده از یـک فـرآورده مرطـوب کـنـنـده متاسفانه در مورد هیچ گروه از محصولات به اندازه …